សាព្យែន៖ ប្រវត្តិសាស្ត្រសង្ខេបនៃមនុស្សជាតិ

ដំណើរប្រវត្តិសាស្ត្រ ៧ ម៉ឺនឆ្នាំនៃមនុស្សជាតិ ចាប់ពីសត្វពានរធម្មតាមួយប្រភេទនៅអាហ្វ្រិក រហូតដល់អ្នកបង្កើតអរិយធម៌ លុយកាក់ ច្បាប់ និងបច្ចេកវិទ្យាទំនើប។ មនុស្ស Homo Sapiens ត្រួតត្រាពិភពលោកបាន ដោយសារសមត្ថភាពពិសេសតែមួយគត់៖ «ការសហការគ្នាជាក្រុមធំៗប្រកបដោយភាពបត់បែន»។ លុយកាក់ ក្រុមហ៊ុន ច្បាប់ និងប្រទេសជាតិ គឺជា «ការពិតរួមដែលកើតពីការស្រមៃ» (Shared Imagined Realities) ដែលជួយឱ្យមនុស្សរាប់លាននាក់ដែលមិនស្គាល់គ្នាអាចធ្វើការរួមគ្នាបាន។ បដិវត្តន៍ធំៗទាំង ៣ ដែលបានផ្លាស់ប្តូរប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិរួមមាន៖ បដិវត្តន៍នៃការគិត (៧០,០០០ ឆ្នាំមុន) បដិវត្តន៍កសិកម្ម (១២,០០០ ឆ្នាំមុន) និងបដិវត្តន៍វិទ្យាសាស្ត្រ (៥០០ ឆ្នាំមុន)។ បដិវត្តន៍វិទ្យាសាស្ត្រចាប់ផ្តើមនៅពេលមនុស្សហ៊ានទទួលស្គាល់ថា «យើងមិនដឹងអ្វីទាំងអស់នោះទេ» ហើយចាប់ផ្តើមស្រាវជ្រាវតាមរយៈការសង្កេត និងពិសោធន៍។

សៀវភៅ «សាព្យែន៖ ប្រវត្តិសាស្ត្រសង្ខេបនៃមនុស្សជាតិ» (Sapiens: A Brief History of Humankind) ត្រូវបាននិពន្ធដោយ Yuval Noah Harari ស្ថិតក្នុងប្រភេទចំណេះដឹងផ្នែក ប្រវត្តិសាស្ត្រ & ពិភពលោក (History & World) ហើយអាចអាន ឬស្តាប់ខ្លឹមសារសង្ខេបជាភាសាខ្មែរនៅលើ សង្ខេប (Sangkhep) ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ 19 នាទី។

គំនិតសំខាន់បំផុតទាំង ៣ ពីសៀវភៅ Sapiens: A Brief History of Humankind រួមមាន៖ (១) មហាអំណាចរបស់មនុស្សជាតិមិនមែនជាកម្លាំងកាយទេ តែជាភាសា និងសមត្ថភាពក្នុងការជឿលើគំនិតរួមគ្នា (ដូចជាច្បាប់ សេដ្ឋកិច្ច និងរូបិយប័ណ្ណ)។ (២) លុយគឺជាប្រព័ន្ធនៃការជឿទុកចិត្តគ្នាដ៏ជោគជ័យបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ។ (៣) ទោះបីជាបច្ចេកវិទ្យាជឿនលឿនខ្លាំងក៏ដោយ ក៏សុភមង្គលពិតប្រាកដរបស់មនុស្សនៅតែពឹងផ្អែកលើទំនាក់ទំនងគ្រួសារ សហគមន៍ និងការស្គាល់ខ្លួនឯង។

មាតិកាជំពូកសំខាន់ៗនៃសង្ខេបសៀវភៅ សាព្យែន៖ ប្រវត្តិសាស្ត្រសង្ខេបនៃមនុស្សជាតិ (Sapiens: A Brief History of Humankind) រួមមាន៖ សេចក្តីផ្តើម៖ ពីសត្វធម្មតា ទៅជាម្ចាស់នៃភពផែនដី • ១. បដិវត្តន៍នៃការគិត (The Cognitive Revolution) • ២. បដិវត្តន៍កសិកម្ម (The Agricultural Revolution) • ៣. បដិវត្តន៍វិទ្យាសាស្ត្រ (The Scientific Revolution) • សេចក្តីសន្និដ្ឋាន